Bir dəfə Tadino 6 ünvanında yerləşən mənzildə kağızların arasında üzərində “Uğur qazanmaq üçün, ilk növbədə, onu qazana biləcəyimizə inanmalıyıq” sözləri yazılan istək peçenyesi tapdım. Nəticədə, Ta(r)dino 6 adını almış layihə işıq üzü gördü. Bunun ötən axşamı yaxşı xəbərlərlə Venesiyadan qayıtmışdım: Turandot. Radio tapmacalarını ənənəvi olaraq Azərbaycanın Milli Pavilyonunun yerləşdiyi Akkademiya Körpüsündən və Kampo San Stefanodan bir neçə addımlıqdakı “dostumgilin şəxsi bağına” gətiririk. Hələ 2017-ci ildə Venesiya Biennalesi zamanı mən bir həftə ərzində qonaq qismində bu bağda qalmışdım. O, məni öz xaotikliyi, qoxuları və yaşılın bütün çalarları ilə valeh etmişdi. 16-cı əsrə aid imarətin və bağın indiki sahibi Lizelotta Xoxsun çoxlu maraqlı hekayələri var idi: o, Venesiyaya köçmək qərarını alanda buranı rəssam Ernst van Leydendən almışdı. Bu bağ bir çox məşhuru ilhamlandırıb: Amadeo ModilyaniFabio Marouner burada bir-birinin portretini çəkib, Lusio Fontana və İv Klyayn tez-tez buranın qonağı olublar. Hekayələr ağ çaxırla qatışdırılmış Kampari qədər çox idi.

 

Artıq o dönəmdə mən rəssam Fərhad Fərzəliyevin və şair Leyli Salayevanın fikrinə Cakomo Puçinninin eyniadlı operasının protaqonistinə həsr olunmuş layihə yaratmaq və az adama bəlli olan bir faktı – onun süjetinin Nizaminin “Yeddi gözəl” əsəri (1197) ilə bağlı olduğunu incəsənət vasitəsi ilə ortaya qoymaq barəsində düşüncələr salmışdım. Mənim Nizami ilə bağlı mübtəlalığım 2012-ci ildə başlamış və artıq 2017-ci ildə mən bu isqitamətdə akademik araşdırmalara başladım və Milli Irsimiz Youtube kanalı üçün video-animasiya hazırladım. Bu layihə üçün xüsusi yer düşünmüşdük – Braytondakı Kral pavilyonunun Musiqi otağı. Mən orada direktorla qeyri-adi konsepsiyanı müzakirə edirəm, onu inandırmaq istəyirəm ki, layihə burada baş tutmalıdır…lakin faydasız!…

 

Zaman keçir: biz triodan, indi adlandırdığım “fantastik dördlüyə” qədər böyüdük: Fərhadda yaradıcılıq qığılcımı yaradan layihəyə Cahangir Səlimxanov qoşuldu və onlar birlikdə səs materialını bitirərək, onu yeni kompozisiyalar və komissiyalarla oldquca zənginləşdirdilər. Leyli isə, öz növbəsində, ingilis dilində şeirlərinin toplusunu hazırladı və biz onları müxtəlif dillərə tərcümə etdik.

 

2017-ci ilin dekabr ayında Şirvanşahlar sarayında bizim “Baş gicəllənməsi” adlı səsli instalyasiyamız yer aldı. Bu bir oyun meydanı idi: biz orada layihəni gözdən keçirir, düşünər və müzakirə edərdik. Belə qərara gəldik ki, layihə davam etməlidir, lakin bunu etməyə heç birmizin nə gücü, nə də vaxtı qalmamışdı. Turandot sakitcə öz vaxtını gözləyirdi. Arada-sırada ağlıma bu layihənin beynəlxalq məşhurluğa layiq olduğu haqda melanxolik fikirlər gəlirdi.

 

Ralf  Ruqoffun açıq çağırışına cavab olaraq mən “Baş gicəllənməni” “Maraqlı zamanda yaşamaq” adlı əsas pavilyona qatdım. La Biennale di Venezia-dan sənət əsərinin kurator konsepsiyasına uymadığını yazan imtina məktubunu aldıqda, mən onu, nə olursa olsun, Venesiyaya gətirmək qərarına gəldim. Bu barədə komandanın digər üzvlərinin razılığını almışdım, lakin eyni anda onlarla işin dalınca qaçınca, yalnız aprel ayında anladım ki, zaman tükənir və bu imkan qapısı bağlanmaq üzrədir. Bir sıra ssenari və lokasiyam var idi, lakin onlardan heç biri təsdiq almamışdı və çox baha idilər.

 

Mən bu layihəni Ta(r)dino 6-nın nəzdində aparmaq və onun əsas olan “minimal xərclərlə yüksək nəticə” prinsipinə riayət etmək qərarına gəldim. Biz layihənin rebrendinqini edərək, onun vizual obrazını, adını dəyişdik və özü ilə danışmağa məcbur etdik – “Turandot. Radio tapmacaları”. Faylları Moskvada işləyərək səsi yaxşılaşdırdıq. Lakin ən mükəmməli ağır avadanlıqdan qurtulmaq və bütün sərgini bir çantaya sığdırmaq idi: Turandot bizim qarşımıza instalyasiya müddətini qısaltmaq və nəqliyyat xərclərini azaltmaqla bağlı tapşırıq qoymuşdu. Venesiyaya gedəcək komandamız Fərhaddan, öncə prosesso və Qran kanalda Aperol içəcəyimiz haqda vədlərlə cəlb etdiyim, sonra isə Venesiyanı fəth etmək planım haqda məlumatlandırdığım art-menecer Olqa Seleznyovadan və tədbirin video və foto sənədləşdirməsini aparmağı xahiş etdiyimiz, Transitory White platformasından tanıdığım dostlarımdan – İrina Konyuşovadan və Pavel Metelitsından ibarət idi.

 

2019-cu ilin may ayının 9-nun Azərbaycan Milli Pavilyonunun açılış günü olduğunu biləndə Pavilyona yaxın olduğumuzu istifadə edərək, tariximizi elan etdik. Aprelin 29 Marko Polo hava limanından Lizelottanın mülkünün qarşısına gələrək Azərbaycanın ilk müstəqil layihəsini dəstəkləməsi barədə xahiş etdim. Qalanı – tarixdir.

 

Ziyarətçilərimiz bağı tərk etmək istəmədəklirəni anlayır, ortalama olaraq, 30 dəqiqə burada Turandot.Radio Tapmacaları-na qulaq asaraq vaxtlarını keçirirdilər – bir anda Venesiyada nə qədər hadisələrin və kəşflərin baş verdiyini nəzərə alsaq, təkrarolunmaz bir uğurdur.

 

Şəxsən mənim üçün 2019-un mayin 9-u Venesiya bağı Turandot.Radio tapmacaları üçün bir sığınacaq oldu və 7 il ötükdən sonra Turandot azadlığa qovuşmuş oldu. Bu hələ yolun başlanğıcıdır və ümid edirik ki, başqa imkanlardan istifadə edərək layihəmizi digər yerlərə gətirə biləcəyik. Əgər kimsə bizi bu missiyamızd dəstəkləmək istəyirsə, məmnuniyyətlə söhbət edərik.

In order to succeed, we must first believe that we can’ I read on a fortune cookie saying found among my papers at Tadino 6 apartment from which the project Ta(r)dino 6 takes its name. The previous evening, I was back from Venice with good news: we are bringing ‘Turandokht. Radio Riddles’ at my friend’s private garden situated within a walking distance from the Accademia Bridge and Campo San Stefano where traditionally Azerbaijan National Pavilion is located. Back in 2017 I lived for a week of Venice Biennial professional preview in the guest house inside that garden. It impressed me with its calamity, scents and all possible hues of green. Liselotte Hohs, the current owner of the garden and the 16th century mansion had a lot of fascinating stories to tell: she bought the estate from artist Ernst van Leyden when she decided to move to Venice. The garden inspired many: Amadeo Modigliani and Fabio Mauroner drew each other’s portraits there, Lucio Fontana and Yves Klein were frequent guests. The stories were plenty and so was Campari mixed with white wine.

 

Back then I have already contaminated the minds of artist Farhad Farzaliyev and poet Leyli Salayeva with the idea to make a project dedicated Turandot, the protagonist of eponymous opera by Giacomo Puccini and to use artistic means to reveal little known fact that the plot is rooted to Nizami Ganjavi’s ‘Seven Beauties’ poem (1197). My obsession with Nizami is dated back to 2012 and by 2017 I digged in sufficient academic research on this matter and made a video animation for Milli Irsimiz Youtube channel. For the art project we had a particular place in mind – the Music Room in Royal Pavilion in Brighton and I have been discussing a very vague concept with the director trying to persuade her that the project is meant to take place there… but in vain!

 

Time was passing: from trio we grew into what I now call ‘a fantastic four’: Jahangir Selimkhanov joined the project igniting creative spark in Farhad and together they finalized the sound material significantly enriching it with new compositions and commissions whereas Leyli has made a compilation of her poetry in English that we translated into various languages.

 

In December 2017 we inaugurated our sound installation as ‘Vertigo’ in the Shirvanshahs Palace. It was a playground: we observed, reflected and discussed the project. The conclusion was made that the project deserves continuation, but none of us had time and energy to deal with it. Turandot was calmly waiting for her time to come. Time to time I would get melancholic thoughts that the project deserved better international visibility.

 

In response to the open call from Ralf Rugoff’s team, I have submitted ‘Vertigo’ for the main pavilion ‘May you live in interesting times’. When I received a rejection letter from La Biennale di Venezia, explaining that the artwork did not fit in the curatorial concept, I decided to bring it at all costs to Venice. I had a consent of the rest of the team, however, joggling dozens of things at a time, it was not until April that I have realized that the time is ticking and that window of opportunity is closing down. I had several scenarios and locations, but none of them had a definite confirmation or costed a lot of money.

 

I decided to have this project under Ta(r)dino 6 umbrella and to follow its core principle – high impact with no/little investment. We have rebranded the project by developing new visual image and changing the title and making it speak to itself – ‘Turandokht. Radio Riddles’. We have improved the sound by mastering the files in Moscow. But the most brilliant was to get rid of the heavy equipment and pack the whole exhibition in a suitcase: Turandot challenged us with a necessity to minimize the installation time and transportation costs. For Venice our team consisted of Farhad, art manager Olga Seleznyova who I initially lured with promises of having processo and Aperol at Grand Canal and then disclosed the plan to conquer Venice, and friends from Transitory White platform – Irina Konyuxova and Pavel Metelitsyn who we asked to make video and photo documentation of the event.

 

As we learned that May 9, 2019 is the opening day of Azerbaijan National Pavilion, we decided to leverage our physical proximity with the Pavilion and announced our date. On April 29 straight from Marco Polo airport I appeared at the doorsteps of Liselotte asking to support the first independent project from Azerbaijan. The rest – is history.

 

Our visitors noted that they did not want to leave the garden and on average spent thirty minutes listening to ‘Turandokht. Radio Riddles’ – unprecedented luxury given how many events and openings were in Venice simultaneously.

 

Personally to me, on May 9, 2019 the Venetian garden became the sanctuary for ‘Turandokht. Radio Riddles’ and after seven years Turandokht was set free. It is a start of a journey and we hope to seize the opportunities to bring ‘Turandokht. Radio Riddles’ to other venues. If anyone is interested to support us in our mission, we are happy to have a chat.

Müəllif: Əsli Səmədova

 

Fotolar: Irina Kontuxova, Pavel Metelitsyn

Tags: