“Lokal bir hadisənin qlobal müstəviyə çıxması”

 

Cari ilin mayın ortasında Gürcüstanın paytaxtında, həm peşəkar görüşlərin, həm də şəhərin müxtəlif meydançalarında geniş publika üçün nəzərdə tutulmuş zəngin paralel tədbirlər proqramından ibarət, 2-ci Tbilisi Art Fair (TAF) adlı Beynəlxalq Müasir İncəsənət Yarmarkası keçirilmişdir. Yarmarkanın özü isə, 1960-cı illərin Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətlərinin Sərgisinə uyğun modernist memarlığı qoruyub saxlaya bilmiş komfortlu Expo Georgia adlı sərgi mərkəzinin ərazisində baş tutmuşdur.

 

Ölçü baxımından kiçik olan Tbilisi Art Fair dörd pavilyonda yer alıb: 30 gürcü və əcnəbi qalereyalı stendlərdən ibarət əsas pavilion, konkurs seçimindən keçən rəssamlara birbaşa olaraq öz əsərlərinə təqdim etməyə imkan yaradan The Hive məkanı, həmçinin kurator layihələri olan digər iki pavilyon.

 

TAF – Gürcüstanın incəsənət bazarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində bir cəhd, ümumi olaraq isə Cənubi Qafqaz bölgəsini dünya incəsənət səhnəsində təqdim etmək istəyidir. Ambisiyalar məhsuldar zəminə təsadüf edib – bir çoc gürcü müasir rəssam məhz döğma Vətənlərində fəaliyyət göstərir, burada müxtəlif qalereyalar, sərgi meydanmaları və art-məkanlar mövcuddur, zəgin rəssamlıq irsi və tarixi olaraq oturuşan xüsusi abu-hava yaradıcı fəaliyyətləru qidalandırır, mütəmadi layihələri kommersiya sturkturları tərəfindən dəstəklənir, hər il isə ölkəni, demək olar ki, 9 milyon turist ziyarət edir.

 

Əlbəttə ki, bunlar yerli bir şeyi dünya müstəvisinə çıxarmaq, layihəni isə uğurlu etmək üçün yetərli deyil. Lakin yetərli olmasa da, bu bir səbəbdir. Həmçinin ən yaxın art-kommersiya mərkəzləri – İstanbul və Dubay öz xüsusiyyətlərinə uyğun işləyirlər. TAF isə ütünlüyü, yerli və əcnəbi qalereyeların təqdim etdiyi, az tanınan gürcü incənətinə verir, iştirak üçün aAvropa və Baltika dilerlərini cəlb edir, ətrafdakı qafqazlı qonşulara əməkdaşlıq təklif edir.

 

Maraqlıdır ki, bu il TAF-da Azərbaycan ayrıca Bakı qalereyası ilə birgə geniş şəkildə milli pavilyon vasitəsi ilə təqdim olunmuşdur. Burada “To Be a Woman” videoartının sərgisi nümayiş etdirilir. Bu, 10 azərbaycanlı müəllifinin genderlə bağlı əsərlərini bir yerə toplayan rəssam Səbinə Şıxlinskayanın kurator layihəsidir.

 

“To Be a Woman” kəskin ictimai gündəliyi sayəsində izləyiciləri yarmarkadakı incəsənət obyektlərinə səfalı şəkildə tamaşa etməkdən qopararaq onları müasirliyin bir çox həll olunmayan məsələlərindən ibarət görkəmsiz reallığına qərq edir. Polifonik şəkildə düzülən sərgi bir çox problemə – gender stereotiplərinə, emosional, fiziki və reproduktiv zorakılığa, qadınların ictimai-siyasi hıyatdan xaric olunmasına, özünüreallaşdırma maneələrinə, Digərinin qəbul edilməməsinə toxunur.

 

Xatırladaq ki, bu Səbinə Şıxlinskayanın gender problematikası ilə bağlı ilk işi deyil. 2009-cu ildə rəssam Bakıda miqyaslı “Maiden Tower” adlı forum təşkil edir. Bu tədbir Azərbaycanda gender məsələlərinə və onların bədii alqılanmasına həsr olunmuş ilk hadisə olur. 2010-cu ildə İstanbulda “İstanbul – Avropanın mədəni paytaxtı” tədbirləri çərçivəsində baş tutan Openly layihəsi forumun məntiqi davamı olur. Hər iki təşəbbüs incəsənət sərgiləri ilə birgə, müzakirələrdən, vətəndaş hərəkatının fəal təmsilçilərinin, alimlərin, şəhər inzibatçılığının, beynəlxalq fondların və diplomatik missiyaların iştirakı ilə keçən dəyirmi masalardan ibarət olub. Məhz o dönəm, tədbirlər zamanı gələcəkdə şüara çevriləcək  “To Be a Woman” ifadəsi doğulur.

 

Lakin, 10 ildən sonra gender tematikası aktuallığın və alqılamanın yeni mərhələsinə qədəm qoyur. Səbinə Şıxlinskaya, incəsənətin müxtəlif sahələrində çalışan və açıq şəkildə gender problemlərini müzakirə edən, bir sıra gənc rəssamlarla birgə ictimai quruluş və fərdi reprezentaiya məsələlərinə qayıdır. Miras olaraq “To Be a Woman” adı almış yeni layihə videoəsərlərdən və şairanəlikdən ibarət olmaqla yanaşı, eyni zamanda vizuallığa da üstünlük verir.

 

Beləliklə, sərgi Leyli Qafarovanın və Leyli Salayevanın poetik “Within me” əsəri ilə açılır. Bu, bir qrup qadının ənənəvi rəqsə uyğunlaşdıraraq XII-ci əsr qadın-çairimiz Məhəsti Gəncəvinin seçilmiş rübailərini səsləndirməsindən ibarət performansın videosənədləşdirilməsidir. Azərbaycan intibahının azad sevgi lirikası, həmçinin hissləri və istəkləri ifadə etməyə imkan verən rəqs, o dönəmdə qəbul edilmiş davranış qaydaları ilə kontrast yaradır – şərqdə qız pz fikirlərini ifadə etmək haqqına malik deyildi və öz maraqlarını digərlərinin, xüsusən də ərinin maraqları üçün qurban etməli idi. Leyli Qafarova və Leyli Salayeva şeirləri qısa ifadə formasına, rəqsi isə yalnız elementlərədək reduksiya etməklə hadisəni bizim dövrə keçirdərək, sanki ənənəvi cəmiyyətdə müasir qızın əldə edə biləcəyi o, dar azadlıq araboşluğunu vurğulamağa çalışır.

 

Şair Leyli Salayeva həmçinin “Men only (Women be not ashamed)” adlı digər videoəsərdə də iştirak edir. Videoprodüser Çinarə Məcidova ilə birgə o, kameraya küçədə oğlanlar tərəfindən şifahi təhqirə məruz qalmış qızları çəkir. Müəlliflər arxadan atılan sözlərin, hər gün özünəinamı şübhəyə almağa və özünü çirkli küçə  təhqirləri obyekti kimi hiss etməyə məcbur edərək, necə təkrar-təkrar düşüncələrdə firlandığını araşdırmağa çalışır. Poetik forma alan qızların səslındirdiyi aşağılayııcı sözlər patriarxatın, onun bərkildilmiş və dayanıqlı ayrı-seçkilik sxemlərinin “qara” paneqirikinə çevrilir.

 

Ayrı məkanda Sitara İbrahimovanın iki əl işi – “A Women’s Journey” və ekofeminstik “Reflector” əsərləri təqdim olunub. Birincisi, “Men only” kimi, yalnız sənədli sübutlar – təhsil almaq və sevdiyi işlə məşğul olmağı arzulayan azərbaycanlı qızların monoloqları üzərində qurulub. Səslər adi qadının məişət həyatını əks etdirən real kadrlar və “digər həyatı” göstərən səhnələşdirilmiş fotoqrafiyalar sırasının üzərinə həkk edilərək, gah həmahənglik yaradır, gah da öz  ahəngsizliyi ilə təəcübləndirir.

 

Bu videoda Sitara İbrahimova çəkdiyi qəhrəmanlarının paltarlarını geyinərək və hərəkətlərinin plastikasını təkrar edərək onların gündəlik həyatlarını öz üzərində yoxlayır

 

İki monitor vasitəsi ilə yayımlanan “Reflector” əsəri, gif-formatına çatdırılmış iki qısa, halqalanmış videomaterialdan ibarətdir. Onların birində, adi pardaqlı jurnal çəkilişində olduğu kimi, piknik səhnəsi canlandırılır. Lakin ot üzərində uzanan gözəl qızın ətrafında o qədər zibil topaları yığılıb ki, qıza sadəcə metr yarım açıq məkan qalır. Qızın üzərində uzandığı otun isə süni plastik qazon olduğu bəlli olur. İkinci ekranda isə qadın səliqə ilə üzərindəki neft qatını silir. Lakin bu müalicəvi Naftalan nefti yox, adı dənizdəki neft qüllələrinin ətrafına axan mayedir.

 

Kadrda baş verənlər reallığı əks etdirməsə idi, hər iki videonu qrotesk dərəcəsinə dək şişirdilmiş parodiya adlandırmaq olardı, çünki müasir insanın istənilən təbiətlə toxunuşu nəticədə məişət zibilinə və sənayə tullantılarına toxunuşa çevrilir. Ekologiya elminə cins və gender anlayışını gətirən ekofeminizm, təbiətə istehlakçı münasibətin qadın üzərində dominantlıqla əlaqəsini vurğulayır. Tarixi 1970-ci illərin ortalarında başlayan, ekologiyanın bu dərin şaxəsi, təbiəti və qadın bədənlərini patriarxal cəmiyyətin istədiyi kimi rəftar etdiyi obyektlər qismində əks etdirir.

 

Eyni məkanda canlandırılan “A Women’s Journey” və “Reflector” əsərləri ekspluatasiya mövzusunu hər iki tərəfdən açır: burada həyatını başqasının istəyi nəticəsində yaşamış qadın, orada isə təbiətə qarşı eyni dərəcədə məncil maskulin münasibət.

 

Lakin o da aydındır ki, ekofeminizmdən danışarkən, ekspluatasiya edilənlər qismində biz qadınlarla birgə, ictimai, siyasi, iqtisadi təzyiqə uğramış kişiləri də nəzərdə tuturuq. Həmçinin bu təzyiqin subyektləri qismində patriarxal nizamı dəstəkləyən qadınları gördüyümüz kimi.

 

Ekofeminizm mövzusuna ahəng olan, yanında yerləşən Vüsal Rəhimin “Nurcan” performansının 20-dəqiqəlik videosənədləşdirilməsidir. Ekranda sanki ənənəvi toydan bir səhnə göstərilir: gənc qəlinin evində bəyin qarşılanması, südpulu, qohumların ərqsi, pay-püşklər. Lakin baş verənləri qara interyerlərə bürüyərək, qəhərəmanları isə qara paltarlara geyindirərək, Vüsal Rəhim evliliyin bədbin nağılını yaradır. Rəssam, assosiatov olaraq hansısa 14 yaşlı qızın özündən iki dəfə böyük olan kişi ilə evlənməsini təcəssüm edərək, kənd yerlərində yayqın olan şərtli erkən nigahlarla dəfn mərasimi arasında aydın paralel çəkir. Erkən nigahlar adətən erkən doğuşlarla, selektiv abortlarla (bütün Cənubi Qafqazda yayqın olan), tez-tez isə məişət zorakılığ və digər qadın hüquqsuzluqları ilə müşaiyət edilir.

 

Qara gəlin buketi, səlis, dəbli, lakin eyni zamanda olduqca dəhşətli gəlinliyin təsvir edildiyi bu nikbin video ilə müəllif amerikalı fəlsəfəçi və feminist Cudit Batlerin “arxasınca ağlanmayan” adlandırdığı – öldükdən sonra arxasınca heç kimin ağlamayacağı səfillərin həyatından bir epizodu əks etdirməyə çalışır. Sanki Vüsal Rəhim Batlerin biosiyasi idarəetmə barəsində istifadə etdiyi “Kimin həyatı əhəmiyyət kəsb edir?” sualını parlaq obraza çevirir.

 

Bu mövzunu növbəti zalda Səbinə Şıxlinskayanın “Ahead of Dreams” adlı sənədli əsəri davam edir.  Bu videonun ərsəyə gəlməsində maraqlı, demək olar ki, kinematoqrafik bir hadisə durur. Bir neçə il bundan öncə azsyalı yerli idarəetmə orqanlarının nümayəndələri və Azərbaycanın bir sıra QHT rəhbərləri olan qadınlar peşəkar master-klasslar və təcrübə mübadiləsi üçün Almaniyaya dəvət edilir. Səbinə Şıxlinskayanın çəkiliş qrupu da bu qadınların fəaliyyətlərini filmə alırdı. Abşeronun ucqar bölgəsində onlar qadınlardan biri ilə görüşür. Uzun-uzadə qəsəbədəki ictimai məkanların nümayişindən və mümkün yaşılaşdırılma haqda söhbətlərdən sonra küçədə “lider-qadını” ifşa gözləyirdi – küçədən keçənlərdən biri onun yerli idarəetmə orqanlarının nümayəndəsi yox, yalançı olduğunu bildirir. Bir müddətdən sonra bu qadının, heç vaxt adminsitrasiyanın başında olmayan və hətta orada işləməyən, adi yerli sakin olduğu ortaya çıxır. Bir yaxşı aktrisa kimi o yaranan vəziyyətdən istifadə edərək, heç vaxt ola bilməyəcəyi məmurun rolunu oynayır.

 

İlk baxımdan gülməli olan bu hadisədən Səbinə Şıxlinskaya ikikanallı video yaradır. Orada halqalanmış rejimdə fəal, xarizmatik qadın onun üstünə düşən kişi ilə, o kişi isə – bu qadınla qarşılaşdırılır. Videoda istifadə edilən yavaşladılmış rejim isə uzanmış sonu olmayan bir vəziyyət, hətta bədən səviyyəsində həyatın olmaması təəsuratını yaradır. Bu saqqız kimi uzanan videodakı optikanın yalan faktından ictimai böyümənin mümkünsüzlüyü faktına dəyişməsi siyasi ismarıcı kəskinləşdirir – öz kəndində potensial dəyişikliklər haqda düşünən qadın, yarımsaatlıq olsa belə, kamera önündə həmişəlik ictimai sahədən xaric edilənlərin adından danışmaq imkanı əldə edir.

 

Əgər yuxarıda qeyd edilə əsərlər ənənəvi cəmiyyətdə kəsalətli düşüncələr haqqında bəhs edirsə, Nəzrin Məmmədovanın “Lucid Dream” videosu isə, əksinə, diqqəti sürətli müasirləşmə fonunda şüurlardakı yerdəyişmələrdə cəmləşdirir. Videonun ilk hissəsində işıq şüası tam qaranlıqda niqab və əbaya bürünmüş ibadət edən qadına zillənir. İkinci hissədə isə, Nəzrin birinci videonun qəhrəmanını, qara libasa bürünmüş qaçan və brilyant formasında 2D bonus yığan qadını əks etdirəm arkada-oyununa əlavə edərək, post-internet estetikasına müraciət edir.

 

Burada Nəzrin Məmmədova “qalf-futurizm” (“Fars körfəzinin futurizmi” ing. dilində Persian Gulf) adlı anlayışın üzərindən işləyir. 2009-cu ildə amerikan-qətərli rəssam Sofiya Əl-Mariya tərəfindən implementasiya edilən bu termin, neft hasilatı ilə məşğul olan ərəb ölkələrinin günəş altında yanmış səhralardan göydələnli və sportkarlı supermüasir şəhərlərə doğru texnoloji sıçrayışı izah edir. Lakin, hər şeydən öncə “qalf-futurizm” cəmiyyət daxilindəki quruluşu izah edir: əcnəbi fəhlələrin quldarlığa bənzər əziyyəti sayəsində qurulan yüksəktexnologiyalı evlərdə və möhtəşəm ticarət mərkəzlərindəki yaşam, istehlakçılıq və reaksion islam, qadınların ictimai həyatdan xaric edilməsi və gündəlik seksual təzyiqlər. Bütün bunların nəticəsi kimi – insanların, ilk növbədə də qızların, demək olar ki, fiziki ətraf mühitin tam silindiyi virtual aləmdə təcrid olunması.

 

Nəzrin öz əsərində islam duası ilə digər reallığı birləşdirərək növbəti sualları verir: virtual aləm dini əvəzləmir mi, bəlkə müasir insan üçün bu eyni şeydir? Ya da ərəb qaızları bu məhdudlu real dünya əvəzinə, istədəyin qılığa girə biləcəyin Second Life kimi oyunlarda öz azad reallıqlarını yaratmağa üstünlük verir?

 

“Lucid Dream” – hər şeyin qadan olduğu yerdə alternativ “çıxış” haqda bəhs edir. Azərbaycanda patriarxal dəyərlərə qayıdışla bağlı olaraq və yeni birləşdirən bir ideologiyanın olmaması səbəbindən Nəzrin Məmmədovanın videosu həyəcan təbilinə vurmağa hazırlaşır.

 

Normaların gözdən keçirilməsinə həsr olunmuş digər iki iş digər zalda bir-birinin qarşısında asılaraq, istəmədən dialoqa girir: Teymur Daiminin “Three” adlı ağ-qara nuarı və Aqil Abdullayevin youtube-live estetikasında hazırlanan “Hot, funny and understanding” əsəri.

 

“Üç Qrasiyanın” öz versiyasında Teymur Daimi antik kanonları müasir qızın təbiiliyi birləşdirərək, bu əlkimya prosesində hansısa üçüncü bir şeyi tapmağa çalışır. Məsələn, hansısa süni ideallara bulaşmayan Gözəlliyin, Sevginin və Həzzin azadlığını.

 

Aqil Abdullayevin videosunda isə özü oynadığı iki personaj – dəbli oğlan və qlamur qız aralarında gülməli, ironik ifadələrdən ibarət əlaqəsiz söhbət aparır. Mətnin mənbəsi qismində həyatdan götürlmüş hadisələr istifadə olunmuşdur. Aqil insanın başqaları tərəfindən alqılanmasının görünüşündən və ya davranışından asılı olaraq necə dəyişdiyini təhlil edir. Bu ikikanallı videoda genderflüidliyi və rol dəyişimlərini səslərin əks etdirməsi ilə birgə mənzərənin özü də sanki bir monitordan başqasına axaraq, dəyişgənliyin mümkünlüyünü vurğulayır.

 

Bu labilliyi, tamaşaçıları çıxışda qarşılayan Bəhram Xəlilovun əsəri davam edir. Onun “İnsan oyunları” seriyasından olan yeni videosu, hər bir daşın başqası ilə əvəzlənərək oyun meydanındakı bütün düzülüşü dəyişən fleş-oyuna bənzəyir. Bəhram Xəlilov oyunun mobilliyini, hərənin gələcəyindən daha çox, indiki zamanını müəyyən etdiyi, fərdi seçimin fəalliğına həkk edir.

 

Ümumi olaraq, hər bir gender araşdırması kimi, “To Be a Woman” haqqında danışarkən onun siyasi aktuallığı haqda məsələyə toxunmamaq mümkün deyil. Gündəlik həyatın dekorativ tərəfinin arxasında ictimai zorakılığın və təcridin dilə gətirilməyən problemləri durur.

Sərgi haqda danışarkən “To Be a Woman” layihəsinin müəllifləri Azərbaycan Demokratik Respublikasının (1918-1920) dönəmində qadınlara seçmək haqqı verilməsi məsələsinə toxunur. Bundan başqa müəlliflər belə bir sual ortaya qoyur: XX-ci əsr minillər boyu oturuşmuş qadın azadsızlığına və insan hüquqlarının pozulmasına qarşı münasibəti dəyişdirə bilmişdirmi? Azərbaycan tarixində ötən əsrin əvvəlinə təsadüf edən və qadınların ictimai roluna təsir edən digər bir faktı da – təhsilin tətbiq edilməsi, qəzetlərin çap edilməsi və maarifçi feminizmlə müşaiyət edilən Maarifçilik dövrünü də yada salmaq olar.

 

Maraqlıdır ki, günümüzdə bu misiyyanın bir çox bəndlərini öz üzərinə rəssamlar götürür. Sərgiyə artıq hazır olan əsərlər seçilir və onlardan yalnız bir neçəsi xüsusi olaraq layihə üçün ərsəyə gəlmişdi. Müşahidəçi rolundan imtina edən rəssamlar, heç vaxt demokratik prosesin bir hissəsi ola bilməyəcək insanların tərəfini tutur. Və bu mənada işlərin və bütün pavilyonun milli mənsubiyyəti haqda danışmaq çətindir – yalnız Azərbaycan layihəsidirmi, qafqazlıdırmı, postsovet yoxsa Avrasiyalıdır?…

 

“To Be a Woman” layihəsi məhz lokal bir hadisənin qlobal müstəviyə çıxmasıdır. Bununla birgə o, öz mövhümatlarımızın çalarlarına aydınlıq gətirmək üçün bir səbəbdir.

 

Müəllif: Anna Jason

“When the local becomes global”

 

In mid-May, the 2nd international fair of contemporary art – the Tbilisi Art Fair (TAF), took place in the capital of Georgia, which included both professional meetings and a rich parallel program of events for the general public at various venues in the city. The fair itself is located on the territory of the cozy Expo Georgia exhibition center, where, it is pleasant to note, the modernist architecture of the 1960s of the former VDNKh is preserved.

 

The small-sized Tbilisi Art Fair occupied four pavilions: the main one – with the stands of 30 Georgian and foreign galleries, The Hive space – as an opportunity for the artists who passed the competitive selection to present their works directly, and two pavilions with curatorial projects.

 

TAF is an attempt to develop the art market in Georgia and, in general, an application for the representation of the South Caucasus region on the world art scene. Ambitions have grown on fertile soil – a large number of Georgian contemporary artists work in their homeland, galleries, various exhibition venues and art spaces, a rich artistic heritage and historically developed special atmosphere feed creative activities, periodical projects supported by commercial structures, the number of tourists tends to 9 million people a year.

 

All this, of course, is not a reason to bring the local to the global level, and the project to become successful. But it is the reason to become one. Yes, and the nearest centers of art commerce – Istanbul and Dubai – work with their own specifics. TAF, on the other hand, focuses on the unfamiliar Georgian art, represented by local and foreign galleries, attracts European and Baltic dealers to participate and offers cooperation to its closest Caucasian neighbors.

 

It is interesting that this year at the Tbilisi Art Fair, in addition to the participation of one gallery from Baku, Azerbaijan was also widely represented by the national pavilion, which houses the exhibition of video art named “To Be a Woman”. This is a curatorial project of artist Sabina Shikhlinskaya, who collected works of ten Azerbaijani authors on the gender theme.

 

Sharp social agenda of the “To Be a Woman” project snatches the viewer out of the benevolent contemplation of art objects at the fair and plunges into the unsightly reality of the many unresolved issues of our time. The polyphonically constructed exhibition touches upon a whole list of problems: gender stereotypes, emotional, physical and reproductive violence, exclusion of women from public and political life, barriers to self-realization, rejection of the Other.

 

It is worth remembering that Sabina Shikhlinskaya is not the first time working with gender issues. In 2009, she held a large-scale forum “Maiden Tower” in Baku – the first event in Azerbaijan dedicated to gender issues and their artistic understanding. In 2010, its logical continuation was the Openly project in Istanbul, which took place during the “Istanbul is the cultural capital of Europe” events. Both events, in addition to art exhibitions, included discussions, round tables with the participation of civil society activists, scientists, representatives of the city administration, international foundations, and diplomatic missions. It was then that the phrase “To Be a Woman” appeared in the title of the events, which became their motto.

 

However, ten years later, gender issues are entering a new round of relevance and awareness. Sabina Shikhlinskaya returns to social issues and individual representation with a pool of young artists working with various media and openly discussing gender issues. The new project, inherited by the name “To Be a Woman”, consists of video works, and prefers visualism and poetry.

 

So, the exhibition opens with the poetic work of Leyli Qafarova and Leyli Salayeva “Within me”. This is a video documentation of the performance, in which a group of women recites the favorite rubai of the 12th century poetess Mehseti Ganjavi, combining them with elements of traditional dance. The relaxed love lyrics of the Azerbaijani Renaissance and the dance in which one could allow oneself to express emotions and desires are contrasted with the accepted rules of conduct of that time – the eastern girl had no right to express her opinion and had to sacrifice her interests in the interests of others, in particular her husband. Leyli Kafarova and Leyli Salaeva endure the action in our time, castrating poems to short phrases, and the dance – to some elements, as if denoting that narrow gap of freedom that a modern girl can afford in traditional society.

 

Poetess Leyli Salaeva also participates in another video work – “Men only (Women be not ashamed)”. Together with video maker Chinara Mejidova, they record on camera girls who have been verbally abused by men on the street. The authors investigate how phrases that are thrown after them obsessively scroll in thoughts again and again, forcing every day to doubt their viability and to feel themselves only an object of dirty street claims. The humiliating words uttered by the heroines themselves add up to a poetic form and sound like a “black” panegyric of the patriarchy with its fixed and persistent discriminatory patterns.

 

In a separate space, there are two works by Sitara Ibragimova – “A Women’s Journey” and the ecofeministic “Reflector”. The first one is built in the same way as “Men only”, on documentary evidence – in this case, monologues of Azerbaijani girls who dream of getting an education and the opportunity to do their favorite work. Voices are superimposed on the alternation of frames of real life of an ordinary woman with staged photographs of the “other life”, sometimes getting in unison, and sometimes surprising with their inconsistency.

 

In this video, Sitara Ibragimova tries on the daily routine of her heroines, literally dressing up in their clothes and repeating the plastique of their movements.

 

In other hand, “Reflector”, broadcasted on two monitors, consists of two short, looped videos, brought to the gif-format. On one, as in the usual glossy magazine shooting, a picnic scene is reproduced. Here a beautiful girl lies on the grass, surrounded by mountains of garbage, which leaves her body exactly one and a half square meters of space. And the grass for relaxation itself becomes an artificial plastic lawn. On the second screen, the heroine diligently washes away the oil, but not medical, Naphthalan, but the one that still spills near the oil rigs in the sea.

 

Both videos could be called bloated parody, brought to the grotesque, if what is happening in the frame does not reflect reality – any contact with nature for modern man ultimately turns out to be the contact with heaps of household garbage and industrial waste. Ecofeminism, which introduced the concept of sex and gender in environmental science, emphasizes the relationship of consumer attitudes towards nature and domination over women. This branch of deep ecology, which has been leading its history since the mid-1970s, describes natural and female bodies as objects that the patriarchal society treats as it pleases.

 

The “A Women’s Journey” and “Reflector” video works that play in the same space reveal the subject of exploitation on both sides: here is a woman who has lived her life by someone else’s will, and there an equally selfish muscular attitude to nature.

 

Although it is clear that if we are talking about ecofeminism, then we denote as exploited not only women, but also men who find themselves in a situation of social, political, and economic pressure. As well as the subjects of this pressure, we also see women supporting the patriarchal way of life.

 

Located next the 20-minute video documentation of Vusal Rahim’s performance “Nurcan” is consonant to the ecofeminist theme. On the screen there seems to be scenes from a traditional wedding: a meeting of the groom in the house of the young bride, a ransom, dancing relatives, offerings. However, Vusal Rahim creates a dark fairytale of marriage, putting everything that happens in black interiors, and dressing all the characters in black. The artist draws an obvious parallel to the common in the countryside contractual early marriages with the funeral, which associatively becomes the wedding of some 14-year-old girl with a man twice her age. Early marriages are accompanied by early childbirth, often by selective abortions (by the way, common throughout the South Caucasus), and more often by domestic violence and other manifestations of female powerlessness.

 

In this gloomy video work with a black bouquet of the bride, ironed, stylish and very scary at the same time, the author paints an episode from the lives of those whom the American philosopher and feminist Judith Butler calls “unplaced” – the oppressed, for whom no one will cry if they die . Vusal Rahim as if translates into a vivid image the interrogative Butler`s phrase from her reasoning about biopolitical management: “Whose life matters?”

 

This topic in the next room continues the documentary work of Sabina Shikhlinskaya “Ahead of Dreams”. The appearance of this video was preceded by an entertaining, almost cinematic story. A few years ago, the few women representatives of local governments and NGO leaders in Azerbaijan were invited to professional workshops and exchange experience in Germany. The crew of Sabina Shikhlinskaya also made a film about the work of these women in the field. In a remote area of ​​Absheron, they met with one of the heroines. After a long demonstration of public spaces in the village and stories about possible improvements, a “woman leader” exposed on the street – a passerby said that she was an impostor and not a representative of self-government bodies. After a while, it turned out that this woman was just a local resident, who had never headed the district administration or even worked there. As a good actress, she, taking advantage of the situation, lived the role of the one whom she would never happen to become.

 

From this seemingly comical story, Sabina Shikhlinskaya creates a two-channel video where, in a looped-down mode, an active, charismatic woman is opposed to the man who has besieged her, and he is opposed to her all the time. The delayed effect, applied in the video, gives the impression of a sprawling and hopeless state, in which there is no end and no life, which is even more felt on the body level. The change of optics from the fact of fraud to the fact that social growth is impossible in this stiff video exacerbates the political message – talking about potential changes in her village, a woman has the opportunity to speak for at least half an hour on behalf of those forever excluded from the public sphere.

 

If the works listed above tell about inert thinking in traditional society, then the video of Nazrin Mammadova “Lucid Dream”, on the contrary, about the shifts in consciousness against the background of rapid modernization. Here, in the first part, a ray of light snatches in total darkness a woman in a niqab and an abaya performing namaz. In the second part, Nazrin turns to post-Internet aesthetics, transferring the heroine from the first video to a computer arcade game, where a girl running in black clothes needs to collect 2D bonuses in the form of diamonds.

 

Nazrin Mammadov works here with such a concept as “Gulf-futurism” (“Futurism of the Persian Gulf” from English Persian Gulf). This term, introduced in 2009 by a US-Qatari artist Sophia Al-Maria, denotes a technological leap for Arab oil-producing countries from sun-scorched wastelands to ultramodern cities with skyscrapers and sports cars. But above all, in one word “gulf-futurism” describes the intra-social structure: rich life in high-tech houses and luxury shopping centers, built on the approaching slave labor of migrant workers, consumerism and reactionary Islam, exclusion of women from public life and daily sexual harassment. As a result all of this – the isolation of people, especially girls, in the virtual world, brought to almost complete erasure of the physical environment.

 

Nazrin combines Islamic prayer and another reality in her work, asking questions: has the virtual world become a substitute for religion, and maybe for the modern man this is the same thing? Or instead of the real world with its limitations Arab girls prefer to create their own free reality in games like Second Life, where you can be who you want?

 

“Lucid Dream” – an alternative “exit” when nothing is impossible. In connection with the return to patriarchal values ​​in Azerbaijan, in the absence of a new unifying ideology, the video of Nazrin Mammadova acquires alarming notes.

 

On the revision of the norm – two other works located in the hall opposite each other and unwittingly entering into a dialogue: Teymur Daimi`s black and white noir named “Three” and Agil Abdullayev’s youtube-live aesthetic “Hot, funny and understanding”.

 

In his version of The “Three Graces”, Teymur Daimi combines ancient canons with the naturalness of a modern girl, trying to find something third in this alchemical process. For example, the freedom of Beauty, Love and Pleasure from whatever imposed ideals.

 

In the video of Agil Abdullayev, two characters that he plays himself, a fashionable guy and a glamorous girl, lead among themselves an incoherent dialogue formed from funny, ironic phrases. The source of the texts were stories from life. Agil analyzes how a person’s perception by others changes due to his appearance or behavior pattern. In this two-channel video, not only voices voice the theme of genderfluid and role changes, but the picture itself as if flows from one monitor to another, emphasizing the possibility of variability.

 

This lability is picked up by the work of Bahram Khalilov, which meets the viewer at the exit. His new video from the series “Human games” resembles a flash game, where each chip is unpredictably replaced by another, rearranging the whole layout on the playing field. The mobility of the game Bahram Khalilov transfers to the mobility of individual choice, with which each determines not so much his own future, as his present.

 

Speaking about the project “To Be a Woman” as a whole, as well as about any gender research, it is difficult not to touch upon the question of its political relevance. Behind the decorative side of everyday life – the inaudible problems of social violence and exceptions.

 

In the description of the exhibition, the creators of “To Be a Woman” recall the centenary since the time when women in the Azerbaijan Democratic Republic (1918-1920) got the right to vote in elections, and they wonder whether the twentieth century has managed to change attitudes towards the female bondage rooted over thousands of years. and violation of human rights. From the history of Azerbaijan at the beginning of the last century, we can recall another fact that more influenced the change in the social role of women – the Enlightenment period, accompanied by the introduction of education, the publication of newspapers, and educational feminism.

 

Interestingly, now many items of this mission are taken by artists. Ready-made works were selected for the exhibition and only a couple was completed specifically for the project. Rejecting the position of an observer, the artists stand for those who will never become part of the democratic process. And in this sense it is difficult to talk about the national identity of the works and the whole pavilion – only Azerbaijani, Caucasian, post-Soviet, Eurasian? …

 

The project “To Be a Woman” is just the case when the local goes to the global level, and that reason when it’s time to begin to understand the shades of their own prejudices.

 

Author: Anna Jason

Tags: