20 ildən artıqdır ki, Azərbaycan incəsənətinin inkişafına mühüm töhfələr edən Fəxriyyə Məmmədova yaradıcılıq karyerasına Wings of Time (Zamanın qanadları) adlı sənət qrupunun bir hissəsi kimi və onların 2000-ci ildə həyata keçirdiyi gənc rəssamlar sərgisinə qatılmaqla başlayıb. Keramika və dizayn sahələri üzrə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında təhsilə yiyələnmiş F.Məmmədova həm rəssam, həm də dizaynerdir. Bunu rəssamın ilhamlandırıcı konseptual foto-layihələrində və instalyasiyalarında aydın görmək olar. Fəxriyyə Məmmədova həçminin Yarat Müasir İncəsənət Məkanının ilk üzvlərindən biridir və bu qurumun Bakıda və ölkə sərhədləri xaricində fəaliyyətində mühüm rol oynayıb. Fəxriyyənin əl işləri geniş şəkildə Bakıda, həmçinin Türkiyədə, Fransada, Gürcüstanda, Polşada, Rusiyada, Yunanıstanda, Özbəkistanda, Almaniyada, İranda, İsveçrədə və Norveçdə sərgilənib. Öz rəsm layihələrindən əlavə o, müxtəlif foto-sərgilərin kurasiyasını öz üzərinə götürüb. Buna misal kimi 2005-ci ildə keçirilən ikinci Alüminium Beynəlxalq Müasir İncəsənət Festivalını göstərmək olar. Maraqlıdır ki, onun əl işlərinin nümayiş etdirildiyi bir çox festival və sərgilər diqqətini əsasən qadın sənətkarlara və ictimai məsələlərə yönəldir. Onun əl işləri 2012-2013-cü illərdə Avropa və Azərbaycanı gəzmiş məşhur Fly To Baku sərgisinə daxil edilir, 2013-cü ildə isə 55-ci Venesiya Bienalında Ornamentation sərgisində Azərbaycan pavilyonunda nümayiş etdirilir.

 

Venesiya Bienalında Fəxriyyə Məmmədova yumru taxta çərçivəli 75 fotodan ibarət Toy: “Qızlıq arzuları” (2013) adlı seriya təqdim edir. Burada yumru forma kameranın obyektivinin rolunu oynayaraq izləyicilərə şənliyi müxtəlif məsafələrdən və intim dərəcələrdən tamaşa etməyə imkan yaradırdı. İnstalyasiyanın sənədli stili, bütün seriya boyu nəzər nöqtəsini dəyişdirməklə, ənənəvi Azərbaycan toyunun müxtəlif səhnələrini əks etdirir. İnstalyasiya onun bir vizual rəvayətçi kimi istedadının bariz nümunəsidir: öz fəaliyyəti çərçivəsində Fəxriyyə adi anları, obyektləri və insanları işıqlandırmaq üçün kameranın linzasından istifadə edərək, həyatımızda baş verən hekayələri ustalıqla göstərir.

 

Görünüş baxımından rəssamın əl işləri rəng, tekstura, miqyas və materiallarla apardığı eksperimentallıqla fərqlənir. Fəxriyyə fotoqrafiyanı çəkdiyi subyektlərin çoxlu sayda konseptual ölçülərini araşdırmaq üçün bi vasitə kimi istifadə edir. 2015-ci ildə rəssam Bakıdakı Yay Qalereyasında Dua* adlı fərdi sərgi keçirir. Burada Fəxriyyə öz fotoqrafik əl işlərini obyektlər qismində təqdim edir – fərqli işlərdə iki fərqli təsvir, fotoqrafiyaların qarışması sayəsində yeni dərinlik və məna yaratmaq üçün, şəffaf kubların üzərinə həkk edilir. Fərqli bucaqlardan baxdıqda sənət əsərlərinin, işığın yarı-şəffaf materiya ilə təması nəticəsində perspektivi dəyişir. Şüa sındıran işıq növbə ilə təsvirin müxtəlif hisslərini boğur və ya işıqlandırır və bununla əsərin müxtəlif mənalar və təcrübələr kəsb etməsinə şərait yaradır. Məsələn, estakada və ya dəniz kənarı kimi yerlər müxtəlif bucaqlardan çəkilərək onlara müxtəlif rənglər əlavə edildikdə melanxoliya və emosiya təəssüratı bağışlayır.

 

Əsərlərdəki memarlıq detalları elə tərzdə təqdim olunur ki, nə vaxtsa o məkanlarda yaşamış insanlar nostalji hissinə bürünsün. Fotoqrafiyada insanlar peyda olduqda, onlar əlavə detal, zamanın donmuş kəsiyində bir an kimi təqdim olunur. Fəxriyyə Məmmədovanın təsvirləri dəyişən əhval-ruhiyyə ilə doludur, lakin insanlar arasında kiçik jestlər və ya quşların uçuşunun gözəlliyini və buna bənzər şeyləri təsvir edən gözlənilməz xoş anlardan da məhrum deyil. Sərgidə rəssamın təsvirləri obyekt kimi təqdim etmək seçimi ona fotolardakı subyektlərin çoxlaylı mürəkkəbliyini araşdırmağa imkan verir. Bu xətt hazırda da onun yaradıcılıq fəaliyyətində davam edir, çünki Fəxriyyə Məmmədova kamerasını ətrafında olan insanların həyatlarını və yerlərini həkk etmək üçün istifadə edir.

Fakhriyya Mammadova has been an important contributor to the growth of the Azerbaijani art scene for over two decades, beginning her artistic career as a part of the Wings of Time art group and their exhibition of young artists in 2000. With degrees in ceramics and design from the Azerbaijan State Academy of Fine Art in Baku, she is both and artist and designer as evident in her evocative conceptual photography projects and installations.  She is a long-time member of Yarat Contemporary Art Space and has played an important role in the institution’s presence in Baku and abroad. Fakhriyya has exhibited her work widely in Baku, as well as abroad in Turkey, France, Georgia, Poland, Russia, Greece, Uzbekistan, Germany, Iran, Switzerland, Norway.  In addition to her own artistic projects, she taken on curatorial roles for various photography exhibitions as well as the second Aluminium International Contemporary Art Festival in 2005. Notably, many of the festivals and exhibitions that featured her work focus on women artists as well as social issues. Her artwork was included as part of the landmark 2012-2013 Fly To Baku exhibition, which toured across Europe and Azerbaijan, and in 2013 her artwork was featured in the Ornamentation exhibition at the Azerbaijani Pavilion at the 55th Venice Biennale. At the Venice Biennale, she presented an installation of a series of 75 photographs in round wooden frames entitled Wedding: “Girlish Dreams” (2013), in which the round shape of the images suggested the lens of a camera, allowing the visitor to observe the celebration from various distances and levels of intimacy. The documentary style of the installation progressed in and out of different scenes of the traditional Azerbaijani wedding, with the view changing perspective throughout the piece. The installation was an example of her talent as a visual storyteller; through her work, Fakhriyya uses the camera lens to highlight ordinary moments, objects, and people, skillfully drawing out the layered narratives that exist in every life.

 

Visually, Fakhriyya’s artwork is distinguished by the way in which she experiments with color, texture, scale, and materiality, using photography as a tool to explore the multiple conceptual dimensions of her subjects. In 2015, she mounted the solo exhibition Dua* at Yay Gallery in Baku, which presented her photographic works as objects – in the individual works, two images were printed within transparent cubes and layered together to create new depth and meaning through the blending of the photographs. When viewed from various angles, the artworks changed perspective as light interacted with the translucent material. The refracting light alternately muted and highlighted different parts of the images, creating the potential for multiple meanings and experiences of the piece. Places such as a jetty or seafront promenade were captured from various angles of view and then overlaid with color washes that create a sense of melancholy and emotion. Architectural details in the artworks were hauntingly rendered, suggesting nostalgia for the people who once inhabited the spaces. When people did appear in the photographs, they were present as an added layer, a fleeting occurrence in a moment of time. Her images were filled with shifting moods but also surprising moments of sweetness, showing small gestures between people or the visual beauty of birds in flight. In the exhibition, Fakhriyya’s choice to present images as objects allowed her to explore the layered complexity of the subjects contained within them. This sentiment continues in her work in the present day as she uses her lens to capture her insight into the lives and places of the people around her.

Fəxriyyə Məmmədova

Müəllif

Lesli Qrey Dubayda məskunlaşmış kurator olmaqla yanaşı, Körfəz ölkələri və Xəzər region müasir incəsənətini araşdırır. O ArtAsiaPacific incəsənət jurnalı üçün Mərkəzi və Qərbi Asiya regionlarından yazır. O Bakı incəsənət səhnəsini sevir və tez-tez ziyarət edir.

Lesley Gray is a Dubai-based curator and researcher focusing on contemporary art in the GCC and Caspian Sea regions. She is also a freelance writer covering Central and West Asia for the art journal ArtAsiaPacific. She loves the Baku art scene and visits often.

Tags: