Kurator, incəsənət tarixçisi, sənətçi və mədəni mentor Leyla Axundzadə (1953-2010) Sovet İttifaqının süqutundan sonra meydana gələn Azərbaycanın müasir incəsənət icmasının ən nüfuzlu simalarından biri idi. Leyla xanım Moskvada dünyaya gəlmiş və Bakıda mədəniyyət sahəsində işə başlamazdan əvvəl Moskva Dövlət Universitetində təhsil almışdır.  Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının tarix kafedrasının müdiri olaraq o, fəaliyyətə yeni başlayan rəssamları toplayaraq daha geniş əhatəli müasir incəsənət icmaları, sərgilər, kataloq, təqaüd proqramları və estetik eksperimentlər vasitəsilə öz təcrübələrini artırmalarına yardım edirdi.

 

Bir mentor olaraq o, gənc rəssamları, Sovet təsirinin sona çatmasından sonra açılmış imkanlar çərçivəsində azərbaycanlı insanın şəxsiyyətini araşdırmağa təşviq edirdi. 2000-ci ildə o, Zamanın Qanadları adlı art-qrupun əsasını qoyaraq yeni fəaliyyətə başlayan rəssamların istifadə etdikləri müxtəlif yeni texnikalar vasitəsilə yaradılan işlərdən ibarət və öz növbəsində bir ilk olan eyniadlı sərgini təqdim etmişdir. Bir çox tanınmış beynəlxalq rəssamlar onun layihələrində iştirak edir, o isə öz növbəsində əlaqələrindən və təcrübəsindən istifadə edərək müstəqil sərgilərin keçirilməsi üçün qrant və digər vəsaitlərin əldə olunması üçün çalışırdı. Leyla xanım gənc rəssamları akademik normalar çərçivəsindən kənara çıxmağa, öz işləri haqqında yazılar və tənqidi məqalələr yazmağa, işlərini sənədləşdirməyə və arxivləşdirməyə, özləri üçün imkanlar yaratmağa çağırırdı. Növbəti illərdə Azərbaycanın incəsənət sahəsi üçün çox əhəmiyyətli tədbirlər keçirildi – 2002-ci ildə 6 ölkənin rəssamlarının iştirak etdiyi, Bakıda keçirilən Orientalism sərgisi, 2003-cü ildə Azərbaycanlı və beynəlxalq rəssamları bir araya gətirərək ilk dəfə olaraq incəsənət və texnologiyanı araşdırmağa həsr olunmuş Aluminum Biennalesi,  2005-ci ildə Fransız Səfirliyi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində təşkil olunmuş, 22 müxtəlif ölkənin rəssamlarının iştirakı ilə keçirilən Kişi və Qadın beynəlxalq festivalı,  və 2007-ci ildə  İtaliyada 52-ci Venesiya Biennalesində Azərbaycanda yeni yaranmış və eksperimental müasir incəsənət təcrübəsini xaricə təqdim edən Azərbaycan Pavilyonu. Daha sonra Mədəniyyət Nazirliyində işləməyə başlayan Leyla xanım artıq fəaliyyət miqyasını daha da genişləndirərək, eyni zamanda, o dövrdə hələ tikilməkdə olan Heydər Əliyev Mərkəzində məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərirdi. Lakin 2010-cu ildə Leyla xanım avtomobil qəzası zamanı aldığı zədələr nəticəsində faciəvi və gözlənilməz şəkildə vəfat edərək özündən sonra Azərbaycanın incəsənət sahəsində sanki bir boşluq qoymuşdur.

 

Leyla xanım Azərbaycanın bugünkü müasir incəsənətinin ən görkəmli nümayəndələri olan Orxan Hüseynov, Rəşad Ələkbərov, Elşən İbrahimov, Fərid Abdullayev, Faiq Əhməd, Niyaz Nəcəfov, Fəxiryyə Məmmədova, Fərid Rəsulov və digərlərinə mentorluq etmişdir.  O həmçinin sayılıb-seçilən rəssam və kuratorlar olan Səbinə Şıxlınskaya və Cahangir Səlimxanovla birgə müxtəlif layihələr üzərində çalışmışdır. Leyla xanımın dünyasını dəyişməsindən sonra onun gördüyü işlərin enerji və xoş niyyətini əsas götürərək  2011-ci ildə Aida Mahmudova tərəfindən incəsənət icmasının ehtiyac duyduğu Yarat Müasir İncəsənət Məkanının əsası qoyulmuşdur. Leyla xanımın ölümü onun həmkarları və mentorluq etdiyi gənclər üçün sarsıntı olsa da, bu günkü Azərbaycan incəsənətinin proqramları, yeni yaranmış təşkilatlar, müstəqil sərgi və layihələr, həmçinin Bakını dünyaya tanıdan eksperimental təcrübədə onun təsiri hiss olunmaqdadır. Ola bilsin ki, bu gün Leyla xanım bizimlə birgə müasir incəsənətin inkişafını izləyib ondan zövq ala bilmir, lakin onun irsi yaşayır və etibarlı əllərdədir.

Curator, art historian, artist and cultural mentor Leyla Akhundzadeh (1953-2010) was one of the most influential figures in the Azerbaijani emerging contemporary art community after the end of the Soviet Union. Leyla was born in Moscow and educated at the Moscow State University before working in the cultural sphere in Baku. As the department chair of the History of Art department at the Azerbaijan State Academy of Art, she gathered a generation of emerging artists together to encourage them to develop their practice as well as the larger contemporary art movement through exhibitions, catalogues and scholarship, and aesthetic experimentation.

 

As a mentor, she encouraged young artists to explore Azerbaijani identity within the framework of the possibilities that opened up after the end of Soviet influence. In 2000, she founded the art group “Zamanin Ganadlari” (Wings of Time), which presented the eponymous exhibition of emerging artists featuring myriad new media, the first of its kind. Many of Azerbaijan’s internationally acclaimed contemporary artists were involved in her projects and she used her network and experience to help secure grant funding and resources for independent exhibitions. She encouraged young artists to push their practice beyond the conventional academic norms, to write about and critique their work, document and archive their activities, and to make opportunities for themselves. The following years included a succession of ground-breaking events for the Azerbaijani art scene – the 2002 Orientalism exhibition in Baku that included artists from six countries, the 2003 Aluminum Biennale of Art bringing Azerbaijani and international contemporary artists together for the first time to explore technology and art (which has now had multiple editions), the 2005 Man and Woman international festival in cooperation with the French Embassy which included artists from 22 countries, and the 2007 Azerbaijan Pavilion at the 52nd Venice Biennale in Italy, which introduced emerging and experimental Azerbaijani art practice to the contemporary art world abroad. Leyla transitioned into a position at the Ministry of Culture, which allowed for her to continue her work on a larger institutional scale, including advisory input into the Heydar Aliyev Centre as it was under development. Tragically and unexpectedly, Leyla passed away from injuries sustained from a car accident in 2010, leaving behind a void in the Azerbaijani art scene.

 

Leyla mentored some of the most prominent names in today’s contemporary art from Azerbaijan –Orkhan Huseynov, Rashad Alakbarov, Elshan Ibrahimov, Farid Abdullayev, Faig Ahmed, Niyaz Najafov, Fakhriyya Mammadova and Farid Rasulov among others. She also worked in partnership with esteemed artists and curators Sabina Shikhlinskaya and Jahangir Selimkhanov on various projects. After her passing, Yarat Contemporary Art Space was founded in 2011 by Aida Mahmudova, filling a much-needed role in the art community and building upon the energy and goodwill that resulted from Leyla’s work. While Leyla’s passing was devastating to her colleagues and the young people that she mentored, her influence is still felt in the Azerbaijani art scene today in the programs, new institutions, independent exhibitions and projects, and experimental practice that Baku is now known for. Leyla may not be here with us to enjoy this moment in the contemporary art scene’s development, but her legacy is alive and well.

Leyla Axundzadə

Müəllif

Lesli Qrey Dubayda məskunlaşmış kurator olmaqla yanaşı, Körfəz ölkələri və Xəzər regionunun müasir incəsənətini araşdırır. O ArtAsiaPacific incəsənət jurnalı üçün Mərkəzi və Qərbi Asiya regionlarından yazır. O Bakı incəsənət səhnəsini sevir və tez-tez ziyarət edir.

Lesley Gray is a Dubai-based curator and researcher focusing on contemporary art in the GCC and Caspian Sea regions. She is also a freelance writer covering Central and West Asia for the art journal ArtAsiaPacific. She loves the Baku art scene and visits often.