«Verbotene Klänge: Sechs Suiten» («Qadağan edilmiş səslər: Altı süita») layihəsi konsert pianoçusu Fidan Ağayeva-Edlerin “Kreuzberg Records” səsyazma şirkəti ilə birgə əməkdaşlığının CD məhsuludur. Bu, Nasist Almaniyası dönəmində sürgün edilmiş və təqiblərə məruz qalmış bəstəkarlara ithafdır. Proqram Arnold Şönberq, Ernst Krenek, Ervin Şulhof, Bernt Aloiz Zimmerman, Ursula Mamlok və Verdina Şlonskinin süitalarından ibarətdir. Berlin şəhəri müxtəlif zamanlarda fəaliyyət göstərən bu bəstəkarların hamısını birləşdirən ortaq məkan rolunu oynayır. Berlin həmçinin pianoçu Fidan Ağayeva-Edlerə qucaq açan şəhərdir.

 

Azərbaycanda doğulub böyüyən, Norveçdə və Almaniyada təhsil alan pianoçu Fidan Ağayeva-Edler, həqiqətən də öz musiqi və incəsənət estetikasını inkişaf etdirə biləcək, mədəniyyətlərarası metropolis olan Berlində məskunlaşmağı seçir. Müasir musiqi səhnəsində fəal olan sənətkarımız digər bəstəkarlardan yaradıcı impulslar alır. Fidan xanım inanır ki, musiqi tariximizin öyrənilməsi ətrafımızda daha yaxşı, təhlükəsiz və dözümlü dünya yaratmağa kömək edə bilər. Almaniyada, Avropada və bütün dünyadakı cari vəziyyəti nəzərə alsaq, bu layihə bir çox müstəvidə aktual olmağa başlayır. Fidan Ağayeva-Edler fəal olaraq qadın bəstəkarların musiqisini dəstəkləyir:

 

İlk solo albomum üçün mən 6 qısa musiqi parçasından ibarət kolleksiyanı, 6 süitanı seçmişəm. Onların arasında çoxdan bəyəndiyim Arnold Şönberqin Opus 25 Süitası, Ernst Krenekin “Kleine” süitası, Ervin Şulhofun “Cazda rəqs süitası”, bundan əlavə isə mənim bu yaxınlarda etdiyim şəxsi kəşflərim: 2018-ci ildə 100 illiyini qeyd etdiyimiz Bernt Alois Zimmermanın “Extemporale” süitası, həmçinin adları çoxlarına tanış olmayan, ya da yaddan çıxan iki qadın bəstəkarın süitaları var. Bunlardan biri Verdina Şlonski – İsrailin ilk qadın bəstəkarı və musiqişünasıdır. Onun “Gündəlikdən səhifələr” əsərini ifa edəcəm. Digəri isə, Ursula Mamlok – Berlində doğulan və uzun müddət ABŞ-da yaşayan, lakin son 10 ilini orada yaşamaq üçün yenidən Berlinə qayıdan alman-amerikan bəstəkarıdır. Mamlokun isə “2000 not” parçasını ifa edəcəm. Bu bəstəkarların hamısını birləşdirən ortaq cəhət, müxtəlif zamanlarda fəaliyyət göstərdikləri Berlin şəhəridir. Onların hamısı burada doğulub, təhsil alıb və ya təqiblər ucbatından şəhəri tərk etməyə məcbur olublar. Bir sözlə, onlar Berlin şəhərini, mənim kimi, özünə ev seçiblər. Bu süitalarda bəstəkarlar Menuet, Qavot, Jiqa, Saraband, Vals kimi qısa parçalardakı məşhur orta əsr, barokko və klassik elementlərindən istifadə edir. Seqmentləri adlandırmaq üçün isə Fokstrot, Stomp, Slou və Tanqo kimi müasir rəqslərdən istifadə edirlər”.

 

Qısa məlumat: 70 il ötməsinə baxmayaraq, o dönəmin musiqisi hələ də məşhur deyil. Qismən bu komponent dilin inkişafı, qismən isə nasistlər tərəfindən Avropada uzun müddət qadağa qoyması və sürgün edilmiş bəstəkarların kütləvi qətli və emiqrasiyası ilə bağlıdır.

 

Degenerat incəsənət” – 1920-ci illərdə nasist rejimi tərəfindən müasir incəsənəti ifadə etmək üçün kəşf olunan termindir. 1930-cu illərdə nasist Almaniyasında müxtəlif rəssamlar, bəstəkarlar, yazarlar yəhudi, kommunist, hətta olduqca proqressiv “qeyri-alman” (qeyri-ənənəvi) olması səbəbindən qadağan edilmişdi. Fovizm, Kubizm, Dadaizm, Simvolizm kimi cərəyanlar bəyənilmirdi. 1937-ci ildə Münhendə 650 modernist incəsənət əsərindən ibarət “Degenerat İncəsənət” adlı sərgi baş tutur. Burada həmçinin, sürgün edilmiş bəstəkarların bəzi parçaları səslənir. Bu müasir incəsənətlə bağlı mənfi təəssürat yaratmaq niyyəti daşıyırdı. Müharibənin başlaması ilə proqressiv bəstəkarların əksəriyyəti Avropanı tərk edir. Orada qalan bəstəkarların bəziləri həbs düşərgələrinə toplanaraq qətl edilir.

 

Müasir incəsənət (elə musiqi də) günümüzdə bu cür xüsusiləşmiş, geniş kütlə üçün əlçatmaz olaraq qalmağa davam edir.

Bu gün “Verbotene Klänge: Sechs Suiten” diskimi təqdim etməkdən qürur duyuram və xoşbəxtəm! Başqa işlərlə birgə, mən görkəmli bəstəkarın – İsrailin ilk qadın bəstəkarı və musiqişünasının həyat və yaradıcılığını kəşf edirəm. Qismən ənənəvi mizrahi musiqisinə maraq olmaması, eyni zamanda unudulması səbəbilə, həmçinin qadın olmağıma görə, onun musiqisi eşitdiyim ilk andan məni valeh etdi. Və mən bunu daha geniş kütlə ilə paylaşdığım üçün xoşbəxtəm.

Başqa kəşfim: yeniyetmə çağlarında Berlini tərk edən Ursula Mamlokun musiqisidir. O yəhudi idi. Onun istedadı ABŞ-da özünü daha da qaparıq göstərdi. O mükəmməl təhsil almışdı, həmçinin sürgündə olan Şönberq, Krenek və digər sənətkarlarla dostlaşmışdı. Uğurlu karyera sahibi olsa da ömrünün sonunda, gözlənilmədən ilk evi olan Berlinə qayıdır.

Berlinin məhz bu xüsusiyyəti məni valeh edirdi. Sürgün edilən bütün sənətkarlar, 20-ci əsrin dəhşətli hekayəsi, yenidən və yenidən musiqiçilər, yarazarlar və bütün sənətkarlar geri qayıdır. Mistika! Bircə zavallı Ervin Şulhof xaricə gedə bilmir. Yəhudi, kommunist və düşmən dövlətin (SSRİ) vətəndaşı kimi o, həbs edilərək Veysenburq (Bavariya) yaxınlığında yerləşən düşərgəyə göndərilir və 1942-ci ildə orada vəfat edir.

Diskimin buraxılışına həsr olunmuş konsert martın 14-ü qeyri-adi məkanda – Berlindəki İkinci Dünya Müharibəsi dönəminə aid kommunikasiya bunkerində baş tutub. Mən hər birimizə, ələlxüsus övladlarımıza arzu edirəm ki, gələcəkdə bu cür yerlər müharibə və siyasi qətliamlar üçün yox, yalnız muzeylər, sərgi məkanları və möhtəşəm akustikaya malik konsert zalları üçün istifadə edilsin”.

The project «Verbotene Klänge: Sechs Suiten» (“Forbidden sounds: Six suites”) is a CD production of the concert pianist Fidan Aghayeva-Edler in collaboration with the label “Kreuzberg Records”. It refers to music by composers who were ostracized and persecuted during the Nazi regime. The program consists of six suites by Arnold Schoenberg, Ernst Krenek, Erwin Schulhoff, Bernd Alois Zimmermann, Ursula Mamlok, Verdina Shlonsky.

The connecting point of all composers is the city of Berlin, where they worked at different times. Berlin is also the adopted home of pianist Fidan Aghayeva-Edler.

Pianist Fidan Aghayeva-Edler, born and raised in Azerbaijan, studied in Norway and Germany, chose as her residence the intercultural Metropolitan Berlin, where she can really develop her musical and artistic aesthetics. She is active in a contemporary music scene and receives creative impulses from other composers. She believes that learning our musical history can help create a better, safer and more tolerant world around us. With the current political situation in Germany, Europe and the world, this project is gaining topicality in many ways. Fidan Aghayeva-Edler actively supports female composers in music:

 

«For my first solo album I ve chosen 6 collections of short pieces, 6 suites. Among them are my old favorites — like Suite Op. 25 by Arnold Schoenberg, Kleine Suite by Ernst Krenek, Suite dansante en jazz by Erwin Schulhoff, but also my personal recent discoveries: suite «Extemporale» by Bernd Alois Zimmermann whose 100-year jubileum we celebrated in 2018, and two suites by two female composers whose names even are not very-well known yet or have been forgotten. Those are Verdina Shlonsky — first Israeli female composer and musicologist — I will perform her «Pages from the Diary». The other one is Ursula Mamlok — german-american composer, who was born in Berlin, lived most of her life in the United States and returned to Berlin to live here her last decade. By Mamlok I will play the piece called «2000 Notes». What is common with all those 6 composers is the fact that all of them were connected with Berlin, at various stages of their lives. They were born here, they studied here or they had to leave this city because of the prosecution — all in all they made home in Berlin, as well as I did.

In these suites composers apply well-known medieval, baroque and classical elements in short pieces like Menuett, Gavotte, Gigue, Sarabande, Waltz. Also very modern dances like Foxtrott, Stomp, Slow, Tango are used as the segment names.»

 

Short info: After more than 70 years, the music of this period is still not widely-known. Partly it has to do with the development of the componistic language, and partly with the long-term prohibition in Europe by Nazis and massive forced emigration and murder of ostracized composers. 

 

“Degenerate art” – this term was invented by Nazi Regime already in late 1920s to describe the modern art. In the 1930s various artists, composers, writers were banned in Nazi Germany on the grounds of being Jewish, Communist or simply too progressive, “un-German” (=un-traditional). Fauvism, Cubism, Dada, Surrealism, Symbolism – those aesthetics were not appreciated. An exhibition with a name “Degenerate Art” was held in 1937 in Munich, consisting of 650 modernist artworks. Some of the music of ostracized composers sounded there as well. It was intended to provoke negative assosiation with the modern art. With the outbreak of the War most of the progressive artists left Europe. Some of them who stayed were brought to the concentration camps and murdered. The modern art (as well as music) continues to stay detached and often unreachable for the wide audience.

«I am very happy and proud to present today my CD «Verbotene Klänge: Sechs Suiten»!

Among others I am discovering life and work of an extraordinary composer: first female composer and musicologist from Israel. Neglected and forgotten already during her life time partly because of the lack of interest in traditional mizrahit music, but also because of being a woman, her music captured me from the first moment I heard it. And now I am happy to share it with the broader audience.

Another discovery: music of Ursula Mamlok, who left Berlin as a teenager. She was Jewish. Her talent had to blossom in the USA. She had received a great education and also made friends with Schoenberg, Krenek and other artists in exile. She also had a successful career, but at the end of her life she suddenly returned to Berlin, her first home.

That has always amazed me in this city. All the expelled artists, the terrible history of the 20th century, and again and again musicians, writers, all the artists come back. Mystical!

 

Coming back to my CD: only poor Erwin Schulhoff did not make it abroad. As a Jew, Communist and national of a hostile state (Soviet Union) Schulhoff was interned and deported to the camp near Weissenburg / Bavaria, where he died in 1942.

 

CD Release Concert took place on 14 March in an extraordinary place: a communication bunker from WW2 times in Berlin. I wish for all of us — and our children — that in the future places like this serve only as museum, exhibition spaces or concert halls with an exquisite acoustics, and not for wars and political extermination..»