«Qabaqlar biz sekslə məşğul olurduq. İndi isə bu haqda sadəcə söhbət edirik»
Stiven Soderberq “Seks, yalan və videoyazı”

 

Bir təcrübə təsəvvür edin. Yeni doğulmuş uşağı hermetik şəraitə qoyaraq, onun digərləri ilə əlaqədə olmasını əngəlləyək. Onu zəruri qida və su ilə təmin etməyi yaddan çıxarmırıq. Və illər boyunca onu müşahidə edək. Uşaq yeniyetmə çağına gəldikdə müşahidəçilər əmin olacaqlar ki, insanın kofeinə, nikotinə, alkoqola, narkotiklərə ehtiyacı yoxdur, çünki bütün bu sadalananlar əldə edilmiş, baxıb götürülmüş və iqtibas edilmiş həzzlərdir. Müşahidə etdiyimiz insanın tələbatları yalnız fizioloji xarakter daşıyacaq – qida, yuxu, ifraz və seksual şəhvət. Nəticədə biz, seksual yaxınlıq arzulayan, lakin bununla yanaşı nitq bacarığından məhrum olan bir növ – Kaspar Hauzer əldə edəcəyik.

 

Biz daha nə edəcəyini bilməyərək, qucaqlaşıb uzanan iki sevgilini təcəssüm edən yarı-əfsanəvi Dafnis və Xloya dövründə yox, itirilmiş bakirəlik dövründə yaşayırıq. Hər bir fərd və cəmiyyət, həmçinin Azərbaycan cəmiyyəti cinsi yaxınlıq və ya seks haqqında söhbət zamanı hamımıza tanış olan, qanın və başqa mayelərin beyinə vurduğu, dilin isə topuqladığı, yeniyetmə stuporuna düşür.

 

Bizim keçmişimiz mifikdir və buna görə də onu çox da ideallaşdırmaq lazım deyil. Hazırda fasiləsiz koqnitiv dissonans yaşayaraq, biz “əsl kişilərin keçmişdə qaldığını” hesab edirik və ya “Turgenyev sayağı qızlar” üçün darıxırıq. Lakin bütləri yıxmaq və anarxiyanı bərqərar etmək üçün zaman-zaman şahidlərin şəhadətlərinə müraciət etməliyik, çünki “posteldə zapadlo yoxdur”. Məsələn, “Qafqaz günlərində” (1945) Banin Abşerondakı öz uşaqlığını, o dövrün adət-ənənələrini, öz qohumlarını, o cümlədən öz cinsinin təmsilçilərinə maraq göstərən yeniyetmə əmioğlunu xatırlayır. Baninin sözlərinə inansaq, qardaşı böyüdükdə “uşaqbaz” (aktiv homoseksual) olacağını iddia etməklə yanaşı, passiv homoseksualları nifrətlə, günümüzdə də el içində məşhur olan “götverən” epiteti ilə adlandırır.

 

Lakin söhbət seksdən gedir və seksual nitq yalnız birbaşa, “kəllə-kəlləyə” ifadələrdən ibarət deyil. Başqa yol da var. Biz bir şeyi deyib, başqa şeyi düşünürük, çünki “gizli fikirlər açıq fikirlərdən daha güclüdür” (İ.Brodskiy). Bu zaman deyilən ironiya, eşqbazlıq və flirt libasını geyir. Bizim yerli ofisiantlara xüsusi olaraq “Nə qoyum?” yerinə “Nə çəkim?”, “Nə töküm?” yerinə isə “Nə süzüm?” deməyi öyrədirlər. İstədikdə və ya qavrayış və interpretasiya optikasının diqqətsizliyi zamanı dilimizdəki bir çox fellər evfemizm kimi başa düşülə bilər: çalmaq, çaldırmaq, boşalmaq, qurumaq, durmaq, sulanmaq, dağırtmaq, yemək, soxmaq…

 

Hətta günümüzdə belə xalq arasında Azərbaycan dilini pis bilən sabiq prezident Vəzirov və olduqca ironik kamança ustası Habilin arasında baş vermiş dialoq haqda bəhs edən populyar bir lətifə var:

“– Yadınızdadır, mən sizi otağa salıb çaldırdım? Siz elə çalırdız, elə çalırdız ki, məni lap ağlamaq tuturdu.
– Yoldaş Vəzirov, mən çalmırdım, mən ifa edirdim.”

 

Həəə, sözsüz ki hər kəs tərbiyəsinin və ya dil biliklərinin imkan verdiyi səviyyədə başa düşür.

Hərə özünə görə bir lotudur.
Lotu lotunu ikimənalı başa düşməz.

Lakin “lotu” sözü dilimizdə iki məna daşıyır: birincisi – hörmətli, ikinci – həyasız qadın.

 

Yəni, psixologiya dilində desək, biz şüursuz niyyətlərimizi başqalarına şamil etikdə, həmişə konveksiya və əkskonveksiya vəziyyətini yaşayırıq. Xilas bu vəziyyətin fərqinə varmaqda və təvafüt aparmaq bacarığındadır. Biz artıq cənnət buğdasının dadına baxmışıq, öz çılpaqlığımızın fərqinə varmışıq və cənnətdən qovulmuşuq. Buna görə də, “götverən” sözünün həm müsbət, həm də mənfi mənasını ayırmağı bacarmalıyıq. Məsələn, müasir rus dilində “yaxşı mənada pidoras” LQBT hərəkatının üzvünü bildirir, “mənfi mənada pidoras” isə xırdaçı, paxıl, eqoist insanı ifadə edir. Sözsüz ki, bu sözü istifadə etməkdənsə, əgər varsa, cinsi azlıqlarımızın leksikonunda olan bir sözlə əvəz etmək daha yaxşıdır. Oxuduğum kitablar və məqalələr sayəsində bilirəm ki, belə dil rus və daha inkişaf etmiş formada ingilis homoseksuallarında olub. Britaniyalı homoseksualların bu gizli dili “polari” adlanırdı və səyyar artistlərin, fahişələrin, yoxsulların sirkdə çalışanların jarqonu ilə yanaşı idiş dilindən və türmə jarqonundan, iqtibaslardan ibarət idi. Vaxt keçdikcə gizli olan aşkara çıxır. Beləcə də BBC radiostansiyasının 1965-ci ildə efirə buraxdığı “Round the Horne” adlı satirik sketç-şou sayəsində “polari” kütləvi mədəniyyətin bir hissəsinə çevrilir. Bu şou 2 ildə inanılmaz məşhurluq qazanır və 1967-ci ildə homoseksuallığın cinayətlər sırasından çıxarılması haqda qərara təsir edir.

 

Rus dilində belə bir deyim var “Öz bədənim – öz işim”. Və bu həqiqətən də belədir, çünki hər birimizin işimizə və bədənimizə müdaxilə edilməməsi hüququ var. Mən, bu tezisi təsvir edən, yerli musiqiçilər arasında gəzən bir lətifəni danışım:

“Bir məhşur bəstəkarımız çox yaxşı ansambl yığmışdı. Nağaraçı da çox istedadlı bir musiqiçi idi. Onun yerinə göz dikən başqa bir musiqiçi bəstəkara yaxınlaşıb deyir:
– Sənin nağaraçın götverəndir.
Bəstəkar susaraq heç nə cavab vermir.
– O nağaraçı götverəndir, – deyə təkrarlayır musiqiçi.
Bəstəkar yenə susur.
– Deyirəm, götvərəndir o.
Bu vaxt bəstəkar dözmür:
– Nə olsun ki, götverəndir. Öz götünü verir də, sənin götünü vermir ki…”

 

Linqvistik nisbilik və ya Sepir-Uorf hipotezi belə bir fərziyyə irəli sürür ki, ayrıcalıqda bir dil, onun strukturları daşıyıcının düşüncələrini və koqnitiv proseslərini müəyyən etməklə, reallığın qavranmasının fərdi və milli tunelini yaradır. Bu nəzəriyyəyə əsaslansaq, ehtimal edə bilərik ki, başqa amillərlə birgə Azərbaycanda qadın hüquqlarının pozulmasının bir səbəbi də dilimizdə cins anlayışının olmamasıdır. Bu vəziyyəti dilimizə, indi rus dilində fəal olaraq baş verdiyi kimi, feminitivlər qatmaqla düzəltmək olar. İlk baxımdan “avtorka”, “poetka” sözləri qeyri-adi görsənsə də, vaxt keçdikcə anlayırsan ki, dil daşıyıcısı, birmənalı və statik olmayan, dili yaradıcı tərzdə istifadə etmək haqqına malikdir. Yalnız dil bizi dəyişmir, biz də şüurumuzu müasir reallığın dəyişən tələblərinə uyğunlaşdırmaq üçün dili dəyişə bilərik.

 

Böyük ehtimalla məqsədə ən doğru yolla çatmaq üçün seks fərqli registrləri, başqa sözlə əllə ötürmə qutusunu (elə handjob özü də bir metaforadır, elə deyilmi?) idarə etməlidir. Yenə də böyük ehtimalla, seks dilini ixtira etməkdən öncə, seksin özünü ixtira etməliyik – nəfsi-şəhvəti abırsızlıq sahəsindən (“pis-pis işlər görmək”) ayırıb, ya onu (bizim postmodernist zamanımız və alverçi cəmiyyətimizdə ağlabatmazdır) sakral sahəyə daxil etməli, ya da ona tamamilə təbii tələbat kimi baxmalıyıq.
Həmçinin, nə dediyimizlə birgə necə, nə vaxt, kimə, hansı şəraitdə dediyimiz də önəmlidir. “Salam” sözünü elə demək olar ki, söyüş kimi anlaşılsın, lakin ən ağır söyüş belə şəhvətə bürünmüş insanlar üçün baldan şirin gələ bilər.

 “We used to have sex. Now we are just talking about it. ”

                                                                                                Stephen Soderberg, “Sex, Lies and Videotape”

 

 

Imagine a mental experiment. Place a newborn baby in hermetic conditions, isolating him from contact with others. Do not forget to provide him with the necessary food and water. And follow him year after year. When he reaches adolescence, observers will be convinced that this person does not need caffeine, nicotine, alcohol, drugs, because the entire above mentioned are acquired, mimicked and borrowed pleasures. The only needs of our object will remain physiological needs – food, sleep, the administration of natural needs and sexual desire. So, we get a sort of Caspar Hauser, thirsting for sexual intimacy, but simultaneously unable possessing the skills of speech.

 

We live in the era of lost innocence, not in the era of semi-mythical Daphnis and Chloe, when two lovers embrace and lie hugging, not knowing what to do next.

Every single person and the whole society as a whole, including the Azerbaijani society at the time of sexual intimacy or talking about sex, falls into that very adolescent stupor, when blood and other fluids beat into the head, but tongue does not produce clear speech.

 

Our past is half-mythical and therefore it is not worth to especially idealize it. Experiencing constant cognitive dissonance in the present, we believe that “real men are gone” (“əsl kişilər keçmişdə qaldı”) or longing for “Turgenev girls”. But sometimes it is necessary to refer to eyewitness testimonies in order to overthrow idols and establish anarchy, because “there are no restrictions in bed” (“posteldə zapadlo yoxdur”). For example, in “Caucasian Days” (1945) Banin recalls his childhood in Absheron, the customs and tempers of that period, his relatives, including his teenage cousin, who is interested in people of his own gender. According to Banin, the brother says that he will become “uşaqbaz” (active homosexual) when he grows up, but at the same time he scornfully calls passive homosexuals “götverən” (“fagot”)  – the word that popular also in present days.

 

However, we are talking about sex and sexual speech is not limited with only direct, “frontal” statements. There is another way, when we say one thing, but mean something else or imply something else, because “the back thoughts are stronger than the fore thoughts” (J. Brodsky). And then the words becomes clothed with a haze of irony, a veil of flirting. Our local waiters specifically teached, to say to say “Nə çəkim?”, instead of “Nə qoyum?”, and “Nə süzüm?” instead of “Nə töküm?”.  If desired, or during unconscious set of perception and interpretation optics, many Azerbaijani verbs can be understood as euphemisms: çalmaq, çaldırmaq, boşalmaq, qurumaq, durmaq, sulanmaq, dağırtmaq, yemək, soxmaq …

 

An anecdote describing the dialogue between former president Vezirov, who did not know Azerbaijani well, and the extremely ironic kemenche performer Gabil is still popular among folk:

“ –  Remember you sucked in my office? You sucked so well that I burst into tears.

–          Comrade Vezirov, I was not sucking, I was performing.”

(In Azerbaijani the verb “çalmaq” have several meanings: for example, “to play musical instrument” or vulgar “to suck a dick”).

 

And of course, everyone understands to the best of his depravity or knowledge of the depths of the language.

 

Hərə özünə görə bir lotudur. – Each is made man for himself.

Lotu lotunu ikimənalı başa düşməz. – Made man do not understand another made man ambiguously.

 

But the word “lotu” in Azerbaijani has two meanings: the first is a made man, the second is a woman of easy virtue.

 

That is, in the language of psychology, we are constantly in a situation of transference and countertransference, when we attribute to others our own unconscious aspirations.

The cure is in the awareness of this situation and the ability to make a distinction. We have already eaten the fruit from the Tree of the Knowledge of Good and Evil, have realized our own nakedness and were expelled from paradise. Therefore, the use of the word “götverən” (fagot) should be distinguished in both good and bad sense. In the modern Russian language, “fagot in a good sense” means a representative of LGBT and “fagot in a bad sense” is a petty, greedy, selfish person. Although it would be better to do without this word and borrow analogs from the own lexicon of our minorities, if there is one at all, about which the author of these notes is not up to date. From the books and articles I have read, I know that the Russian homosexuals had such a language and in a more developed form the English. This secret language of British homosexuals was called “Polari” and included borrowings from the jargons of wandering artists, prostitutes, beggars, circus performers, Yiddish words, prison jargon. Over time, the secret becomes clear. So Polari became part of popular culture in 1965, when BBC launched a satirical sketch show Round the Horne. In two years the show has become superpopular and influenced the emergence of the 1967 act on the decriminalization of homosexuality.

 

In Russian there is a saying “Your body is your business”. And this is true; each of us has the right to non-interference in our own business and body. I will retell a popular anecdote  in local music circles that illustrates this thesis:

 

“One of our famous composers assembled an excellent ensemble. And his nagara performer (drummer) was a very talented person. Once, another musician who marked the place of this drummer approached the composer and said:

– Your drummer is a fagot.

When the composer does not respond, the musician once again says that the drummer is a fagot.

Composer decides not to respond again.

When the musician once again says that the composer’s drummer is fagot, the latter has a crush of patience and answers:

–          So what if he is a fagot. He shares his ass, not yours”.

 

The hypothesis of linguistic relativity, otherwise the Sapir-Whorf hypothesis suggests that a single language, its structures determine the thinking and cognitive processes of the carrier, building a personal and national tunnel of reality perception. Based on this theory, we can assume that the infringement of the rights of women in Azerbaijani society occurs, among other things, also because the Azerbaijani language does not have gender differentiation. The situation could be corrected by trying to input feminitives into the language, which is now actively happening in Russian. Words such as авторка, поэтка at first seem unusual, but then you realize that the carrier has the right to use the language creatively, which is not something frozen and unambiguous. Not only language changes us, but we can also change language in order to adjust consciousness to the changing conditions of modern reality.

 

Most likely, the sex language has to operate with different registers or, in other words, a manual gearbox (why not to use handjob  as a metaphor?) in order to reach the goal. And, most likely, before the invention of the language of sex, we should invent sex itself – extract the carnal from the sphere of the shameful (“pis-pis işlər görmək”) and either enter the sacred, which is unlikely in our post-modern times and in our mercantile society, or treat it as an absolutely normal natural need.

Yes, and besides what we say, it is important how? when? to whom? under what circumstances? we say it. The word “salam” can be said so that it sounds like a, and vice versa, the most selective filthy language can be sweeter than honey for people in passion.

«Раньше мы занимались сексом. Теперь говорим о нем»

Стивен Содерберг, «Секс, ложь и видео»

Представим себе мысленный эксперимент. Поместим новорожденного младенца в герметические условия, изолировав его от контактов с другими. Не забудем обеспечивать его необходимой пищей и водой. И станем следить за ним год за годом. По достижении им подросткового возраста наблюдатели убедятся, что этот человек не нуждается в кофеине, никотине, алкоголе, наркотиках, так как всё перечисленное выше – приобретенные, подсмотренные и заимствованные удовольствия. Единственными потребностями нашего наблюдаемого останутся потребности физиологические – пища, сон, отправление естественных нужд и сексуальное желание. Итак, мы получим этакого Каспара Хаузера, жаждущего сексуальной близости, но при этом совершенно не владеющего навыками речи.

Мы живем в эпоху утраченной невинности, не в эпоху полумифических Дафниса и Хлои, когда двое влюбленных обнимаются и лежат обнявшись, не зная что делать дальше.

Каждый отдельный человек и всё общество в целом, в том числе азербайджанское общество в момент сексуальной близости или при разговорах о сексе впадает в тот самый подростковый ступор, когда кровь и прочие жидкости бьют в голову, но язык внятной речью не владеет.

Наше прошлое полумифично и потому не стоит его особо идеализировать. Испытывая в настоящем постоянный когнитивный диссонанс, мы считаем, что “əsl kişilər keçmişdə qaldı” или тоскуем по «тургеневским девушкам». Но порой необходимо обращаться к свидетельствам очевидцев, чтобы свергнуть идолов и воцарить анархию, ведь “posteldə zapadlo yoxdur”. Например, в «Кавказских днях» (1945) Банин вспоминает свое детство на Абшероне, обычаи и нравы той эпохи, своих родственников и в том числе двоюродного брата-подростка, испытывающего интерес к представителям своего пола. По словам Банин, брат говорит, что станет “uşaqbaz” (активный гомосексуалист) когда вырастет, но при этом он презрительно именует пассивных гомосексуалистов доныне популярным в народе словом “götverən”.

Однако речь о сексе, сексуальная речь не сводится к одним прямым, «лобовым» высказываниям. Есть и другой путь, когда мы говорим одно, но подразумеваем другое или подразумевается другое, ведь «задние мысли сильней передних» (И. Бродский). И тогда говоримое облекается маревом иронии, флёром флирта. Наших местных официантов специально учат вместо “Nə qoyum?” говорить “Nə çəkim?”, вместо “Nə töküm?” говорить “Nə süzüm?”. При желании или бессознательном настрое оптики восприятия и интерпретации многие азербайджанские глаголы могут быть поняты в качестве эвфемизмов: çalmaq, çaldırmaq, boşalmaq, qurumaq, durmaq, sulanmaq, dağırtmaq, yemək, soxmaq…

В народе до сих пор популярен анекдот, описывающий диалог между плохо знавшим азербайджанский язык бывшим президентом Везировым и крайне ироничным кяманчистом Габилем:

– Yadınızdadır, mən sizi otağa salıb çaldırdım? Siz elə çalırdız, elə çalırdız ki, məni lap ağlamaq tuturdu.

Yoldaş Vəzirov, mən çalmırdım, mən ifa edirdim”.

Да уж, каждый понимает в меру своей испорченности или же знания глубин языка.

Hərə özünə görə bir lotudur.

Lotu lotunu ikimənalı başa düşməz.

Но само слово “lotu” на азербайджанском имеет два смысла: первый – блатной, второй – женщина легкого поведения.

То есть, говоря языком психологии, мы постоянно находимся в ситуации переноса и контрпереноса, когда приписываем другим собственные бессознательные устремления.

Излечение – в осознании данной ситуации и умении провести различие. Мы уже скушали плод с Древа познания Добра и Зла, осознали собственную наготу и подверглись изгнанию из рая. И потому должны отличать употребление слова “götverən” как в хорошем, так и плохом смысле. В современном русском языке «пидорас в хорошем смысле» обозначает представителя ЛГБТК+, а «пидорас в плохом смысле» мелочного, жадного, эгоистичного человека. Хотя, было бы лучше обойтись без этого словца и позаимствовать аналоги из собственного лексикона наших меньшинств, если таковой вообще имеется, о чем автор этих заметок не в курсе. Из прочитанных книг и статей мне известно, что такой язык имелся у русских гомосексуалистов и в более развернутой форме у англичан. Этот тайный язык британских гомосексуалистов назывался «полари» и включал в себя заимствования из жаргонов бродячих артистов, проституток, нищих, циркачей, слова из идиша, тюремного жаргона. Со временем тайное становится явным. Так и полари стал частью массовой культуры в 1965 году, когда радиостанция ВВС запустила сатирическое скетч-шоу Round the Horne. Шоу за 2 года стало сверхпопулярным и повлияло на появление акта 1967-го года о декриминализации гомосексуализма.

На великом и могучем есть такая поговорка «Свое тело – свое дело». И это действительно так, каждый из нас обладает правом на невмешательство в собственное дело и тело. Я перескажу имеющий хождение в местных музыкальных кругах анекдот, иллюстрирующий данный тезис:

Bir məhşur bəstəkarımız çox yaxşı ansambl yığmışdı. Nağaraçı da çox istedadlı bir musiqiçi idi. Onun yerinə göz dikən başqa bir musiqiçi bəstəkara yaxınlaşıb deyir:

Sənin nağaraçın götverəndir.

Bəstəkar susaraq heç nə cavab vermir.

O nağaraçı götverəndir, – deyə təkrarlayır musiqiçi.

Bəstəkar yenə susur.

Deyirəm, götvərəndir o.

Bu vaxt bəstəkar dözmür:

Nə olsun ki, götverəndir. Öz götünü verir də, sənin götünü vermir ki…”

Гипотеза лингвистической относительности, иначе гипотеза Сепира – Уорфа предполагает, что отдельно взятый язык, его структуры определяют мышление и когнитивные процессы носителя, выстраивая персональный и национальный туннель восприятия реальности. Исходя из данной теории, мы можем предположить, что ущемление прав женщин в азербайджанском обществе происходит кроме всего прочего еще и потому, что азербайджанский язык не знает дифференциации по половому признаку. Ситуацию можно было бы исправить, попробовав ввести в язык феминитивы, что сейчас активно происходит в русском языке. Такие слова, как авторка, поэтка вначале кажутся непривычными, но потом понимаешь, что носитель вправе на творческое использование языка, не являющегося чем-то застывшим и однозначным. Не только язык меняет нас, но и мы можем менять язык, чтобы подстроить сознание к изменившимся условиям современной реальности.

Скорее всего, язык секса должен оперировать разными регистрами или, говоря иначе, ручной коробкой передач (чем не handjob метафора?), чтобы вернее дойти до цели. И, скорее всего, прежде изобретения языка секса, нам следует изобрести сам секс – извлечь плотское из сферы постыдного (“pis-pis işlər görmək”) и либо вписать в сферу сакрального, что маловероятно в наше постпостмодернистское время и в нашем торгашеском социуме, либо же отнестись к нему как к абсолютно нормальной естественной потребности.

Да, и кроме того что мы говорим, важно еще как? когда? кому? при каких обстоятельствах? мы говорим. Слово “salam” можно сказать так, что это прозвучит как мат, и наоборот, самый отборный мат для охваченных страстью людей может оказаться слаще меда.

Müəllif

Nicat Məmmədov

Tags: